ทำความรู้จัก แซ่สองพยางค์ นามสกุลคนจีนหายาก มีที่มาและความพิเศษอย่างไร?

ทำความรู้จัก แซ่สองพยางค์ นามสกุลคนจีนหายาก มีที่มาและความพิเศษอย่างไร?

โดยปกติแล้วเรามักจะคุ้นเคยกับคนจีนที่มีชื่อ 2 หรือ 3 พยางค์ โดยพยางค์แรกสุดจะเป็น "แซ่" (นามสกุล) เพียงพยางค์เดียว เช่น หลิว, เฉิน, หวัง หรือจาง แต่ในความเป็นจริงแล้ว จีนยังมีกลุ่มนามสกุลที่เรียกว่า "ฟู่ซิ่ง" (复姓 - Fùxìng) หรือแซ่ที่มีสองพยางค์ขึ้นไป ซึ่งมีความเป็นมาที่เก่าแก่และเปี่ยมไปด้วยมนต์ขลังตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน

แซ่สองพยางค์เป็นมรดกทางประวัติศาสตร์ที่สะท้อนถึงรากเหง้าอันหลากหลายของอารยธรรมจีน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของตำแหน่งงาน ภูมิศาสตร์ หรือกลุ่มชาติพันธุ์ ซึ่งยังคงดำรงอยู่และเป็นเอกลักษณ์ที่น่าภาคภูมิใจมาจนถึงปัจจุบัน แต่ในจีนปัจจุบันแซ่สองพยางค์มี สัดส่วนต่ำมาก น้อยกว่า 1% ของประชากร เพราะบางตระกูลเปลี่ยนเหลือแซ่พยางค์เดียว เพื่อความสะดวกในยุคใหม่

รายชื่อตัวอย่างแซ่สองพยางค์ที่มีคนใช้จริง

แม้ปัจจุบันแซ่พยางค์เดียวจะครองสัดส่วนส่วนใหญ่ของประชากร แต่แซ่สองพยางค์เหล่านี้ยังคงมีการสืบทอดมาอย่างยาวนาน

• โอวหยาง (欧阳) แซ่สองพยางค์ที่มีประชากรใช้มากที่สุดในปัจจุบัน
• ซือหม่า (司马) แซ่ของนักประวัติศาสตร์และตระกูลขุนนางใหญ่ในสมัยสามก๊ก
• ซ่างกวน (上官) มักปรากฏในตระกูลชนชั้นสูงและขุนนางหญิง
• ตวนมู่ (端木) หนึ่งในตระกูลเก่าแก่ที่สืบเชื้อสายมาจากลูกศิษย์ของขงจื๊อ
• หวันเหยียน (完颜) แซ่เก่าแก่ของชาวจูเฉิน (แมนจู)
• กงซุน (公孙) แซ่โบราณ ที่คนคุ้นเคยจาก "กงซุนเช่อ" ในเปาบุ้นจิ้น
• จูเก่อ (诸葛) ที่คุ้นหูที่สุดคือ "จูเก่อเหลียง" (จูกัดเหลียง) หรือขงเบ้ง

จูเก่อเหลียง

• มู่หรง (慕容) แซ่ของชาวเซียนเป่ย (Xianbei) 
• ตงฟาง (東方) แปลว่า ทิศตะวันออก 
• ซีเหมิน (西門) แปลว่า ประตูตะวันตก 
• ซือคง (司空) แปลว่า เสนาบดีโยธาธิการ 
• ซือถู (司徒) แปลว่า เสนาบดีมหาดไทย
• หวงฝู่ (皇甫) มีที่มาจาก ตำแหน่งราชการโบราณ ในสมัยราชวงศ์โจว
• เซี่ยโหว (夏侯) ต้นตระกูลคือแซ่เซี่ย (夏) รวมกับคำว่า โหว (侯) หมายถึงขุนนางชั้นโหว 

ที่มาของแซ่สองพยางค์: ทำไมถึงไม่เหมือนคนอื่น?

1. สืบเชื้อสายมาจากตำแหน่งราชการในราชสำนัก

ขุนนางในสมัยโบราณมักได้รับพระราชทานนามสกุลตามตำแหน่งที่ตนสังกัด หรือลูกหลานอาจนำชื่อตำแหน่งของบรรพบุรุษมาตั้งเป็นแซ่เพื่อเป็นเกียรติแก่ตระกูล ตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดคือ:

• ซือหม่า (司马): เดิมคือตำแหน่งขุนนางผู้ดูแลกิจการทหารและม้าหลวง
• ซือถู (司徒): เดิมคือตำแหน่งขุนนางมีหน้าที่บริหารจัดการเกี่ยวกับเรื่องที่ดิน
• ซือคง (司空) : เดิมคือเสนาบดีโยธาธิการ มีหน้าที่กำกับดูแลเรื่องสิ่งปลูกสร้างเพื่องานชลประทานต่างๆ 

2. ตั้งตามชื่อสถานที่ พิกัดภูมิศาสตร์ หรือชื่อแคว้น

บรรพบุรุษชาวจีนจำนวนมากตั้งแซ่ตามถิ่นที่อยู่อาศัยเพื่อบ่งบอกรากเหง้าของตนเอง ข้อมูลจากงานวิจัยด้านมานุษยวิทยาวัฒนธรรมจีน อธิบายว่าแซ่กลุ่มนี้มักมีความหมายเชื่อมโยงกับทิศทางและลักษณะทางกายภาพของพื้นที่ เช่น:

• โอวหยาง (欧阳): หมายถึงผู้อยู่อาศัยทางทิศใต้ (หยาง) ของภูเขาอวี่เยว่ (โอว)
• ตงฟาง (東方) แปลว่า ทิศตะวันออก กล่าวกันว่าสืบเชื้อสายมาจากฝูซี
• ซีเหมิน (西門) แปลว่า ประตูตะวันตก เนื่องจากในยุคสมัยชุนชิว แคว้นฉีและแคว้นเจิ้งเหล่าขุนนางชั้นผู้ใหญ่ล้วนอาศัยอยู่ใกล้กับประตูเมืองทางตะวันตก ซึ่งผู้คนเรียกขานกันว่าตระกูลซีเหมิน ต่อมาชนรุ่นหลังเพื่อความสะดวกก็ได้นำมาตั้งเป็นแซ่ 

3. รากเหง้าจากชนกลุ่มน้อยและกลุ่มชาติพันธุ์

จีนเป็นประเทศที่มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์มาตั้งแต่อดีต ในช่วงที่มีการสถาปนาราชวงศ์โดยชนเผ่าที่ไม่ใช่ชาวฮั่น เช่น ชาวเซียนเปย หรือชาวแมนจู นามสกุลเดิมของพวกเขาจะมีความยาวมากกว่าปกติ เมื่อมีการปรับเปลี่ยนให้เข้ากับวัฒนธรรมฮั่น จึงกลายเป็นแซ่สองพยางค์ที่ยังคงเอกลักษณ์เดิมไว้:

• หวันเหยียน (完颜): แซ่ของราชวงศ์จิน ซึ่งเป็นชาวจูเฉิน (แมนจูโบราณ)
• มู่หรง (慕容) อวี่เหวิน (宇文) ถัวป๋า (拓跋) : แซ่ของชนเผ่าเซียนเป่ย
• ตู๋กู (独孤): แซ่ของชนกลุ่มน้อยที่เคยมีอำนาจมากในสมัยราชวงศ์สุยและถัง

4. สืบสายเลือดจากเจ้าผู้ครองนครหรือบรรพบุรุษผู้สูงศักดิ์

ระบบศักดินาทำให้เกิดการแยกสายตระกูลออกไปเป็นกิ่งก้านสาขา ลูกหลานของเจ้าผู้ครองนครมักนำชื่อแคว้นหรือชื่อของบรรพบุรุษมารวมกันเพื่อสร้างแซ่ใหม่ที่บ่งบอกถึงความสูงศักดิ์ เช่น:

• กงซุน (公孙): หลานชายของเจ้าเมืองหรือกษัตริย์ในยุคจีนโบราณ โดยคำนี้มักใช้เป็นคำเรียกยกย่องเชื้อสายของขุนนางระดับ "กง" (公) ในสมัยราชวงศ์โจว ก่อนจะพัฒนามาเป็นนามสกุลสองพยางค์
• ตวนมู่ (端木): แซ่โบราณที่สืบเชื้อสายมาจากตระกูลขุนนางที่มีความรู้สูง มีความเก่าแก่สืบย้อนไปได้ถึงยุคขงจื๊อ
• เซี่ยโหว (夏侯) ต้นตระกูลคือแซ่เซี่ย (夏) ผู้ปกครองแคว้นฉี หลังแคว้นฉีล่มสลายน้องชายของผู้ครองแคว้นได้หลบหนีไปยังแคว้นหลู่ และได้รับการแต่งตั้งเป็นขุนนางชั้นโหว ลูกหลานของเขาจึงนำชื่อสายตระกูลเดิมควบคู่กับตำแหน่งขุนนาง มาใช้เป็นนามสกุลแบบสองพยางค์
• จูเก่อ (诸葛) สายตระกูลขงเบ้ง (จูเก่อเหลียง)

คนดังในวงการบันเทิงที่ใช้แซ่สองพยางค์

• โอวหยาง น่าน่า (Ouyang Nana) และ โอวหยาง ตีตี้ (Ouyang Didi) : สองพี่น้องศิลปินสาวชื่อดังชาวไต้หวันซึ่งมีนามสกุลว่า "โอวหยาง"

โอวหยาง ตีตี้ (Ouyang Didi) และ โอวหยาง น่าน่า (Ouyang Nana)

• หวันเหยียน ลั่วหรง (Wanyan Luorong): นักแสดงดาวรุ่งหนุ่มจากซีรีส์จีนที่หลายคนคุ้นหน้า ซึ่งใช้แซ่เก่าแก่ "หวันเหยียน"

หวันเหยียนลั่วหรง (Wanyan Luorong)

ตัวเอกในซีรีส์ที่ใช้แซ่สองพยางค์

ผู้ประพันธ์บทละครและนิยายมักจะให้ตัวเอกใช้แซ่สองพยางค์เพื่อเพิ่มความเก่งกาจและมีอำนาจ

ลำดับ	ชื่อตัวละคร	แซ่	ซีรีส์ / นิยาย
1	ตู๋กู ปันรั่ว (Dugu Ban Ruo)	ตู๋กู (独孤)	ตำนานตู๋กู (The Legend of Dugu)
2	สุมาอี้ / ซือหม่า อี้ (Sima Yi)	ซือหม่า (司马)	สุมาอี้ นักปราชญ์ยอดขุนพล (The Advisors Alliance)
3	ซือหม่า เจียว (Sima Jiao)	ซือหม่า (司马)	วาสนาของปลาเค็ม (When Destiny Brings The Demon)
4	ตงฟาง ปุ๊ป้าย (Dongfang Bubai)	ตงฟาง (东方)	กระบี่เย้ยยุทธจักร / เดชคัมภีร์เทวดา (The Smiling, Proud Wanderer)
5	ตงฟาง ชิงชาง (Dongfang Qingcang)	ตงฟาง (东方)	ของรักของข้า (Love Between Fairy and Devil)
6	เซี่ยโหว ตั้น (Xiahou Dan)	เซี่ยโหว (夏侯)	ทะลุมิติตะลุยวังหลวง (How Dare You)
7	มู่หรง ชิงอี้ (Murong Qingyi)	มู่หรง (慕容)	Overdo (这一秒过火)
8	จูเก่อ เยว่ (Zhuge Yue)	จูเก่อ (诸葛)	ฉู่เฉียว จอมใจจารชน (Princess Agents)
9	ซือคง ฉางเฟิง (Sikong Changfeng)	ซือคง (司空)	ดรุณพเนจรท่องยุทธภพ / ดรุณควบม้าขาวเมามายลมวสันต์ / ตำนานนทีมืด
10	ซ่างกวน เฉี่ยน (Shangguan Qian)	ซ่างกวน (上官)	เหนือเมฆาชะตาลิขิต (My Journey to You)

 

ตงฟางปุ๊ป้าย รับบทโดย หลินชิงเสีย

•  เปิด 10 อันดับ "แซ่" คนจีน-คนไทยเชื้อสายจีน ใช้นามสกุลอะไรมากที่สุด